TERMİK SANTRALLERİN ENOMOMİYE ETKİLERİ                                    

                                         Türkiye Enerji Bilançosunun Kapsamı

 

 

     Türkiye enerji bilançosu her yıl için toplam birincil enerji tüketimi onbir enerji kategorisi halinde toplamaktadır. Bunlar, taş kömürü, linyit, asfaltit, odun, hayvan ve bitki artıkları, petrol,  doğalgaz, hidrolik enerji, jeotermal enerji, elektrik enerjisi ve güneştir.

     1989 yılı Türkiye Genel Enerji Bilançosu’na göre, ülkede 52,306 milyon tep birincil enerji tüketilmiş ve bunun %28,4’ü kömür, %43,1’i ham petrol, %7,8’i hidrolik enerji, %5,5’i doğalgaz, %10,2’si odun ve %4,9’u hayvan ve bitki artıklarından oluşmuştur.

     Tüketilen enerjinin %53’ü ülkede üretilmiş, %47’si ithal edilmiştir.İthal enerjinin %74’ünü ham petrol oluşturmaktadır.

     Diğer taraftan, çevrim kayıpları ve santral ile rafinerilerin iç tüketimleri için 13118 milyon tep birincil enerji kullanılmıştır.Buna göre, doğrudan tüketime sunulan birincil enerji miktarı 39118 milyon tep oluşmuştur.Bu miktarın %32,9’u sanayide, %17,5’sı ulaştırmada, %40,7’si de konutlarda tüketilmiştir.

     Sanayide kullanılan enerjinin %39,5’u katı yakıtlar, %39,9’u petrol ve ürünleri, %17,5’uelektrik ve geri kalan %3,1’i de doğalgazdan karşılanmıştır.

     Konutlarda ise, %73,8 katı yakıtlar, %17,7 akaryakıt, %8,2 de elektrik şeklinde enerji tüketimi görülmektedir.

     1989 yılında elektrik üretimine verilen birincil enerji miktarı 11 647 milyon tep olmuştur.Bunun 3.579 milyon tep’i bütün sektörlere üretilip satılan elektriği tep cinsinden toplam olarak göstermektedir.Bilançoda bu değerin “-“ işaretiyle gösterilmesinin nedeni, kok’ta olduğu gibi yakıtların bir kere birincil enerji olarak gösterildikten sonra, ikinci defa ikincil enerji şekli altında sayılmaması içindir.3579 milyon tep elektrik üretimine 0,048 milyon tep olarak bulunmaktadır.3579 milyon tep enerjiyi üretip sektörlere vermek için çevrim ve diğer kayıplara 8068 milyon tep daha enerji harcanması gerekmiştir.Böylece, elektrik üretimi için verilen toplam enerji miktarı; 8068 +3579=11647 milyon tep olmuştur.Bu enerjinin 4008 milyon tep’i hidrolik (%34,4) ve 7625 milyon tep’i de termik üretim (%65,5) dir.

     Aynı yıl üretilen elektik enerjisi miktarının 52,045 milyar kWh olduğu göz önüne alınırsa,bunun enerji değeri 4,476 milyon tep bulunur(52,045x10 9x0,086.10-3=4,476.10 6 tep).Sonuç olarak,elektrik sektörünün kullandığı net enerji; 11,647-4,476=7,171 milyon tep olmaktadır.Böylece elektrik sistemine verilen birincil enerjinin %38,4’ü net elektrik enerjisine çevrilmiştir.Ülkede 52,306 milyon tep olan toplam birincil enerji kullanımının 11,647 milyon tep’i yani  %22,27’si elektrik sektöründe gerçekleşmiştir.

 

                                       Türkiye Enerji Bilançosunun Eleştirisi

 

-Odun,hayvansal ve bitkisel artıkların önemli ölçüde yer tutması, bilançoların olumsuz yanını sergilemektedir.Çünkü, bu üç değer, bazı kabullere dayanılarak tahmini ölçüler göre tayin edilmektedir. Böylece, tahminlerdeki isabetin derecesi bilinmediğinden, toplamla ilgili değerlendirmede yanıltıcı sonuçlar elde edilebilmektedir. Tetkik edilen bilançoda, odun, hayvan ve bitki artıkları, toplumun enerji tüketiminin altıda birini teşkil etmektedir (946 kep olan nüfus başına tüketimin144 kep’i bu enerjilerdir-1989).Sanayileşmiş ülkelerde,bu tür enerjiler “ticari olmayan enerjiler” başlığı altında toplanmakta ve genel olarak bilançolara dahil edilmeyecek kadar az olmaktadır.”Ticari olmayan enerjilerin yaygın kullanımı”,dolayısıyla memleketimizde ihmal edilmez olduğu düşünülerek,bunlara ait tüketim değerlerinin miktar ve enerji olarak gerçeğe daha yakın tesbiti için çalışmalar yapılmalıdır.

 

-Bir ülkenin enerji sisteminin yapısının gelişmişliği ve işletilmesinde başarı,bir ölçüde kayıp oranlarının düzeyi ile belli olmaktadır.Oysa,ulusal bilançoda kayıplar, iç tüketimle beraber verdiği için açık olarak görülememektedir.Kayıpların düzeyi ve sistemdeki yerleri net olarak bilinirse,alınacak önlemler daha tutarlı ve etkili olacaktır.

 

-Ulusal bilançoda %19’luk yer işgal eden linyit kömürlerimiz çok değişik ısıl değerler içermektedir.Nitekim,ülkemiz linyitleri çevirme katsayıları cetvelinde görüldüğü gibi;

 

-Isınma ve sanayi linyiti                                            3000 kcal/Kg,

-Santral linyiti                                                            2000 kcal/Kg,                                                          

-Elbistan linyiti                                                          1100 kcal/Kg,

 

olarak üçe ayrılmıştır.Bilançoda linyit kolunun bu şekilde üç bölümde gösterilmesi,kullanımın hangi cins linyite kaydığının belirtilmesi bakımından yerinde olacaktır.

 

-Nihal tüketim sektörlerine ayrılırken “konut ve diğerleri” başlıklı bir tüketimin mevcut olduğu görülmektedir.Bu sektörün bilançodaki ağırlığı nedeniyle, ”konutlar”ın başka bir bölüm olarak “diğerleri”nden ayrılması zorunludur .”diğerleri” olarak ticari ve idari faaliyetlere bağlı yerlerin kastedildiği sanılmaktadır.Nitekim, elektrik bilançolarında “evler”ayrı bir bölümde yer alırken, ”ticarethane ve resmi daireler” başka bir bölümde bulunmaktadır.Her ne kadar, bu iki bölümde tüketim tipi aynı ise de (başta ısıtma,su,elektrik),ihtiyacın niteliği tamamen değişiktir; biri fertlerin ve ailelerin konforuna, diğeri ticari ve idari faaliyetlere bağlıdır.

 

                                       Bilançolar Üzerindeki Genel Görüşler

 

     Klasik bilançoda, bir enerji şeklinin her tep’i tamamen eşdeğer, dolayısıyla diğer bir enerji şeklinin tep’ine ikame edilebilir gibi görünmektedir.Halbuki enerji sisteminde gerçek durum tümüyle başkadır.Bir enerjinin spesifik kullanımlarının, ikame edilebilir kullanımlardan açık bir şekilde ayrılması gerekir.

 

     Spesifik kullanım,bir enerji şeklinin maliyet veya bir ihtiyacı karşılama kapasitesi açısından, diğer bütün enerji şekilleri üzerinde mutlak bir üstünlüğü olduğu kullanımdır. Örneğin; aydınlatma, elektriğin spesifik bir kullanımı, buna karşılık otomobil akaryakıtları da petrolün spesifik bir kullanımdır.

 

     İkame edilebilir kullanımlar;bir ülke düzeyinde,fiyatları bakımından birinin diğeri üzerinde egemenlik kurması nedeniyle, en az iki enerjiyle karşılanabilecek olan kullanımlardır. Konutların ısıtılması,ikame edilebilir kullanımın karakteristik bir örneğidir.

 

     Ulu8sal enerji bilançolarının kurulmasında uygulanan yönetimin en büyük kusuru,enerji kullanım koşullarını ihmal etmesidir.Tüketiciye verilen enerji, sanki onun kullandığı enerjiye tekabül ediyormuş gibi kabul edilmektedir.Oysa,enerji sisteminin bu şekilde sunulması aldatıcıdır.Yararlı enerjinin,tüketilen enerjinin ancak üçte birini ifade ettiği birçok kullanımlar vardır.Toplumun gerçek ihtiyaçlarının ve bunların gelişmesinin belirlenmesi,ancak üretimden tüketime kadar sağlıklı şekilde bilançoda gösterilmesiyle mümkündür.Nitekim,elektrikle ısınmada santralin kayıpları dahil enerji verimi; fuel-oil ile ısınmadakinden daha düşüktür.Elektrikle ısınmanın,akaryakıtla ısınmanın yerini alması sonucu,ulusal enerji tüketimi artacaktır.Tüketimde verimleri dikkate alan bir bilanço;tüketim artışının ihtiyaçların fazlalaşmasına değil,fakat birincil enerjinin dönüşme kayıplarının artmasına tekabül ettiğini ve gerçekten kullanılan enerji miktarının değişmediğini gösterecektir.

 

     Enerji sisteminin tam bir imajını vermekten uzak olan ve yalnız birincil ve nihai enerji tüketimlerini dikkate alan enerji bilançoları, tedariklerin yapısını da tam olarak göstermemektedir. Dolayısıyla, bunların bir ülkenin gerçek enerji ihtiyaçlarına ilişkin gelişmelerin analizi ve tahmini için kullanılmasında son derece ihtiyatlı davranılması gerekir.

 

                                       Enerji Türlerinin Tekno-Ekonomik Analizi

 

     Dünya enerji sisteminde bulunan başlıca enerji türlerinin teknik yönden analizi,bu bölümün konusunu oluşturur.Sistemin temel yapısının tekniklerin ilişkisine dayanmasına karşılık,bu analiz aynı zamanda her enerjinin gelişmesini sosyal ve çevre yönünden ekonomik boyutlarıyla dikkate almaktadır.      

 

     Ülkemizin  hemen hemen  her türlü üretiminin bağlı olduğu enerji sektöründeki bağımsızlığı ve yerli ve tükenmez olduğu kadar bir o kadar da neredeyse bedava olan su, rüzgar, biyogaz, güneş ve jeotermal enerjiye dayalı enerji üretimi:  Türkiye’yi bütçesi denk, Borçları ödenmiş ve ürün maliyetlerindeki ucuzlamanın getirdiği alım ve rekabet gücü artışına bağlı;milli geliri artmış bir ülke yapacaktır.Bu durum Türkiye’yi,bizlerin özlediği bağımsız ve güçlü konuma getirdiği gibi, iç ve dış barışı destekleyen bir önem sunmaktadır.

                                                                        

         1012  kWh başına işalanı

yarattığı kişi sayısı

              

 Enerji

Kaynağı                       Kuruluş aşamasında                    İşletme aşamasında                                

                                      

Rüzgar                                            542                                                        28

Nükleer                                           100                                                         9

Güneş(Termik)                               248                                                        27

Jeotermal                                          ?                                                        112

Kömürlü Termik                            116                                                          ?

 

     Bundan başka,yoğun bir yenilenebilir enerji geleceği:Klasik enerji kaynaklarından çok faklı enerji üretim ve tüketim çeşitliliği içeren ve önemli bir bölgelerarası enerji ticaretine yol açacaktır.Enerji tekellri kırılacak ve enerji ithal eden ülkeler pek çok üretim ve yakıt tipi seçeneğine sahip olacaktır.B,onları,enerji tekellerinin fiat oynamalarına ve beklenmeyen yakıt arzı dalgalanmalarına karşı dayanıklı yapacaktır.

      Son olarak dünya barışı ve geleceği için en büyük tehdit olan nükleer silahların yapımında kullanılan plutonyum gibi maddelerin  nükleer santrallerle olan ilişkisi: nükleer enerjinin geleceğinin, temiz ve yenilenebilir enerji kaynaklarıyla engellenmesi nedeniyle azalacaktır.Nükleer yakıtların  ve nükleer atıkların üretimi,depolanması  ve taşınmasının getireceği risklerden  ve dünya  barışının bozulması tehdidinden böylece giderek uzaklaşacaktır.Nükleer enerji santralleri  sigorta şirketlerince sigortalanmaktadır.Bunun anlamı “Riskin karşılanamaz” olmasıdır.

 

           SİGORTA SÖZLEŞMESİNDEKİ TEMİNAT DIŞI HALLER:                                                                     

...

b) Herhangi bir nükleer yakıttan veya nükleer yakıtın yanması sonucu nükleer atıklardan veya buna atfedilen sebeplerden husule gelen iyonlayıcı  radyasyonların veya radyoaktivite  bulaşmalarının ve bunların gerektirdiği  askeri ve inzibati tedbirlerin sebep olduğu bütün ziyan ve hasarlar kapsayacaktır.

                                                                             Bir Yerli Sigorta Şirketinin         

                                                           Kaz vb Paket Sigortası  Sözleşmesi Genel Şartlarından                                                                       

                                                                                                                                                                                         

           BEDAVA EKOLOJİK YAŞAM DESTEĞİ                    

 

Santa Barbara’daki “Ulusal Ekonomik Analiz ve Sentrez Merkezi”ekolojist ve ekonomistleri,dünyanın insanlara her yıl “bedava” 33 trilyon dolarlık hava,su vegıda sağladığı hesapladılar....Bu değer yılda 18 trilon olan dünyanın gayri safi milli hasılası (insanlar tarafından üretilen tüm mal ve hizmetlerin değeri) ile karşılaştırıldığında oldukça yüksek.... “Nature”dergisinde (14 Mayıs 1997) makalede,ekolojik yaşam destek sistemlerinin sağlanması halinde dünya ekonomisinin durma noktasına geleceği,bir anlamda bunların ekonomi için değerinin sınırsız olduğunu belirtildi.

 

                                                                                                            Göksel N. Demirer ve ark.

                                                                                                                       Ağaçkakan,Sayı:34

Yararlanılan Kaynaklar:

1-Temiz ve Yenilenebilir Enerji Kitabı

2-Enerji Ekonomisi,F.Behçet Yücel,1994

 

 

 

 

                                       TERMİK SANTRALLERİMİZİN BULUNDUKLARI YERLER

 

SANTRALIN ADI                                                   

 

FUEL -OİL

            Ambarlı

            Hopa

TAŞKÖMÜRÜ

            Çatalağzı B1,B2

LİNYİT

            Afşin-Elbistan

            Kangal 1-2

            Seyitömer  1-4

            Soma A

            Soma B1-B6

            Tunçbilek A

            Tunçbilek B

            Çayırhan A

            Yatağan

            Orhaneli

            Yeniköy 1-2

            Kemerköy 1(Gökova)

            Kemerköy 2(Gökova)

 MOTORİN

            Aliağa G.T.KÇ.

            Seyyar gaz türbini

            Bozcaada D.

            Marmara Adası D.

            Gökçeada G.T.

            Avşa Adası D.

            Erciyes-Van D.

            Ilıç D.

            Kemaliye D.

            Çukurca D.

            Gökçeada D.

JEOTERMAL

            Kızıldere

DOĞALGAZ

            Hamitabat 1-6

            Hamitabat 1-6(Tevsi)

            Ambarlı 1-6

            Ambarlı K.Ç.1,2,3

          

Yararlanılan Kaynaklar:

1-Cumhuriyet Dönemi TürkiyeAnsiklopedisi

2-TEAŞ Termik Santralleri (1999 Sonu)                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            

3-Enerji İstatistikleri;Türkiye 6. Enerji Kongresi 17-22 Ekim 1994 ,İzmir

4-Bayram,A. Ve Odabaşı,M.1994,Türkiye’de linyitli termik santrallerin kirletici emisyonları:Türkiye 6. Enerji Kongresi Teknik Oturum Tebliğler Kitabı,2,4435-447

5-Enerji Raporu 1994:Dünya Enerji Konseyi Türk Milli Komitesi.