ÇEK TAKAS ODALARININ KURULUŞ VE İŞLEYİŞLERİ

 

·          Merkezi Ankara’da bulanan, faaliyetlerinde özel hukuk hükümlerine tabi BANKALAR ARASI TAKAS ODALARI MERKEZİ tüzel kişiliği nezdinde takas yürütülmekte olup, MERKEZ YÖNETİM KURULU, TAKAS ODOLARI YÖNETİM KOMİTELERİ  ve halen İstanbul ve Ankara’da bulanan 2 adet TAKAS ODASINDAN ibaret bir yapı mevcuttur. Takas Odalarının bulunduğu illerde (İstanbul, Ankara) Şubesi olan her banka takas odası faaliyetlerine katılmak zorundadır.

·          Takas odaları üyeliğinden ayrılmak yasal olarak mümkün olmamasına karşılık, bankacılık işlemleri yapma yetkisi kaldıran, diğer bir bankaya devri yapılan veya birleşen yada tasfiye edilen bankaların üyelikleri (Md.10/6) kendiliğinden sona erer.

·          Çeklerin takas odasına ibrazı muhatap bankaya ödeme için ibraz edilmiş manası taşır. Çekin takas odasına ve buradan elektronik ortamda muhatap bankaya bilgilerinin ibrazı da aynı anlamdadır.

·          01.01.2005 tarihinden itibaren fizik en takasa çek ibraz edilmemesi takasın sadece elektronik ortamda yapılması planlanmaktadır.

·          Çeki temlik (beyaz ciro) veya tahsil cirosu ile devralarak takasa ibraz eden banka çek tahsil olursa ilgili hesaplarına alacak kaydedecektir. Ancak çekin karşılıksız çıkması halinde bankanın da cirosu söz konusu olacaktır. Çeki tahsil cirosu ile devralan hamil konumundaki banka çekin arkasına muhatap bankaya vekaleten “karşılıksız” kaydı düşerek çeki müşterisine iade edebilecektir. Bu durumda sorun çıkmamaktadır. Şayet çeki temlik (beyaz ciro) cirosu ile teminat amaçlı devralan banka çekin karşılıksız çıkması halinde; müşterisine, çekin arkasını muhatap bankaya vekaleten “karşılıksız” kaydı düşerek iade eder. Burada sorun çıkmaktadır. Arkası yazılan çeklerin de ciro edilebileceği mümkün olduğuna göre hamil durumundaki bankanın cirosu kendisinden sonra ki cirantaların bankaya müracaatına ve takibine olanak sağlamaktadır. Bu durumda hamil durumundaki banka, kendisinden sonraki cirantalara karşı borçtan dolayı sorumlu durumuna düşer. Uygulamada özel bankalar çekin üzerine “takas  kaşesi tarafımızdan iptal edilmiştir.” kaşesi basmaktadır. Bu da yanılış bir uygulamadır. Çünkü kendi müşterisini yanıltmakta çeki takas yolu ile muhatap bankaya ibraz edildiği gerçeğini iptal etmektedir. Yani çek muhataba ibraz edilmemiş durumuna düşmektedir. Yasal sonucu itibari ile de ibraz süresi içinde ibraz edilmemiş çek keşideciye çekten  cayma hakkını vermekte kambiyo senetleri takip yolunu engellemektedir.

 

Şubelerimizce takasa ibraz edilmek üzere temlik cirosu ile çek devralınmış ve karşılıksız çıkmış ise en doğru yol karşılıksız çekin arkasına “gayri kabili rücu” kaydı düşüp, tarih atıp, şube kaşesi basıldıktan sonra çift imza ile imzalanır. Hemen altına “x bankasına vekaleten iş bu çek karşılıksızdır.” İbaresi yazılar takas tarihi atılar ve şube kaşesi basılarak ve çift imza atılarak müşteriye iade edilir.

Tahsil amaçlı alınan çeklerde şubelerimizce tahsil cirosu ile ciro edilmelidir.

 

Takas odasından sorulan bankaın muhatap olduğu bir çek, hesapta kısmi karşılığı var ise; kısmi karşılık tutarı keşideci hesabından hamil adına (hamil adı bilinmediği için .x.. hesaba ait..y...serili çekin son cirantasına ödenmek üzere) müracaatını bekleyen paralar hesabına atılmalıdır. banka mevzuatına göre “kısmi karşılık 15 gün süre ile bekletildikten sonra müracaat eden olmaz ise keşideci hesabına bu para geri alınır” der.  Ancak bu durumda çek hamili kısmi karşılığı bankadan tahsil etmek için dava açabilir ve kazanabilir. Önerilen kısmi karşılık bahis konusu çek şubeye iade edilene kadar veya hamil müracaat edene kadar müracaatını bekleyen paralar hesabında tutulmasında banka lehine fayda vardır.

 

22

MUHATAP BANKANIN ÇEKİ ÖDEMESİ

 

·          Muhatap banka, kendisine ibraz edilen geçerli bir çeki hesap müsait ise ödemek ile yükümlüdür. Kısmı karşılık var ise; hamilin talebi halinde çek aslını alarak üzerine “.................TL.kısmi karşılık ödenmiştir.” Kaydı düşerek ve çift yetkili imzası atılarak, çekin aslı evrakta muhafaza edilmek üzere, şubece onaylı bir fotokopisi hamile iade edilerek, kısmi karşılık ödenir. Hesapta kısmi karşılıkta yok ise; hamilin talebi halinde banka yükümlülüğü (eski baskı çeklerde 60.000.000.-TL. yeni baskı çeklerde 310.000.000.-TL.) ödenmek zorundadır. Çekin arkasına “iş bu çek karşılıksız olup hesap bakiyesi yoktur banka yükümlülüğü 60.000.000.-TL./310.000.000.-TL. çek hamiline ödenmiştir” kaydı düşülerek tarih atılır iki yetkili şube kaşesi üzerini imzalar çek fotokopisi kayıttan sonra çekilerek şubece onaylanır. Çek aslı evrakta tutularak çek fotokopisi hamile iade edilir ve yükümlülük ödenir.

·          Muhatap banka karşılığı olan çeke hata en “karşılıksız şerhi düşmesi halinde; çek tutarı + gecikme faizi + keşideci veya hamilin bu nedenle uğradığı zararı ödeme yükümlülüğü doğabilmektedir.

·          Muhatap bankadan  hamil, ödeme talebinde bulunması için çeki bankaya ibraz etmek zorundadır. Ancak takas odasında işlem gören her çek asılını muhatap bankaya ibraz etmek (elektronik ortamda takas işlemi) külfetli olduğu için takas odaları protokolü gereği çeki ibraz eden banka muhatap banka adına çekleri muhafaza etmek zorundadır. Buna karşın muhatap banka ihtiyaç halinde çeki ibraz eden bankadan isteyebilir. İbraz eden bankada, çek aslını muhatap bankaya vermek zorundadır.

·          Keşideci çek bedelini, banka ve takas harici hamile ödeyebilir. Ancak çek aslını almak zorundadır. Çek aslını almaz ise ödediğini herhangi resmi bir belge ile kanıtlasa dahi daha sonra ki ciranta ve hamillerine karşı bu delilleri ileri süremez borçtan kurtulmuş sayılmaz.

·          Banka müşterisinden bir alacağı var isi çek hesabından bu alacağını düşerken mutlak virman yetkisi bulunması ve hesaptan mahsup ettiği dekontu veya virmanı da kapsayan ekstre yada dekontu ispatı mümkün bir şekilde (iadeli-taahhütlü mektup, kargo, vs.) tebliğ etmelidir. Aksi halde virman sonrasında müşterisinin bir çekinin karşılıksız çıkması sonucu; Müşterisi, uğradığı zararı tazmin için banka aleyhine dava açabilir ve kazanma şansıda yüksektir.

 

ÇEKİN MUHATAP BANKANIN ÇEK HESABI BULANAN ŞUBESİNE İBRAZINDA ÖDENMESİ HALİNDE DİKKAT EDİLMESİ

GEREKEN HUSUSLAR

·          Çekin muhatap bankanın herhangi bir şubesine ibrazda çek geçerli bir çek ise ve ödenecekse mutlaka hamilin vergi kimlik numarası saptanmalıdır. Aksi halde banka ağır para cezasına mahkum edilebilir.

·          Çek süresinde ibraz edilmiş midir? Edilmedi ise keşideci çekten caymışmıdır.

·          Çek zorunlu unsurları içermekte midir?

·          Çek keşidecisinin imzası bankadaki sirkülere uygun mudur?

·          Çek vekil veya temsilci tarafından keşide edilmiş ise özel çek keşide etme yetkisi var mıdır?

·          Çekte cirolar var ise cirolar muntazam mıdır?

·          Çeki ibraz eden kişi hak sahibimidir?

·          Emre yazılı çeklerde hamilin beyanı ile yetinmeden hüviyet tespiti ve ciro silsilesine mutlaka bakılıp kontrol edilecektir.

·          Karşılıksız çıkan çeklerin mutlaka önlü-arkalı fotokopisi alınarak muhafaza edilmelidir.

·          Takastan çıkan karşılıksız diğer banka çekelerinin de fotokopilerinin, muhatap banka veya mahkemelere ibraz edilmek üzere muhafaza edilmesi zorunludur.

23

·          Muhatap bankanın herhangi bir çeki bir başka şubesine ibraz edilmiş ise; mutlaka (mevzuatımız da belirtilen limitler ve gerektiğinde her çek için) provizyon alınacağı tabidir.

·          Muhatap bankanın herhangi bir şubesine ibraz edilen bir çek için çek hesabı bulanan şubeden provizyon alınması gerektiğinden provizyon masrafının hamilden alınması yasal bir haktır. (3167 sayılı yasanın 4.maddesi)

·          Bankanın karşılıksız çeklerde ödeme ile yükümlü olduğu tutar eski baskı çeklerde 60.000.000.- yeni baskı çeklerde 310.000.000.-TL. olup, yeni baskı çeklerde yükümlülük her yıl artmaktadır.

Örnekler (yeni baskı çekler için)

·          100.000.000.-TL.çek hesapta kısmi karşılık yok ise; yükümlülük 100.000.000.-TL.’dir.

·          100.000.000.-TL.çek hesapta kısmi karşılık 30.000.000.TL. var ise; yükümlülük 70.000.000.-TL.’dir.

·          400.000.000.-TL çek hesapta hiç para yok ise yükümlülük 310.000.000.-TL.’dir.

·          400.000.000.-TL.çek hesapta 100.000.000.-TL.kısmi karşılık var ise yükümlülük 210.000.000.-TL.’dir.

 

Bankanın yükümlülüğü kısmi karşılığı yükümlülük tutarına tamamlayana kadardır. Kısmi karşılık, yükümlülük tutarının üzerinde ise bankanın ödemesi gereken bir para yoktur. Yani kısmi karşılık 200.000.000.-TL. bunun üzerine yükümlülük tutarı 310.000.000.-TL. koyarak 510.000.000.-TL. ödenmez.

·          Yükümlülük veya kısmi karşılık ödenmesi için çek aslı bankada kalmalıdır.

·          Çek bedeli, keşidecinin, çalıntı, gasp, tedbir, rıza hilafı elden çıktığını beyan eden bir talimatı olmasına rağmen banka hataya binaen bu çeki ödemiş ise; Keşideci, bankayı dava edebilecektir. Ancak dava sonucu; Mahkemenin deliller ışığında vereceği karar çok önemli olup, her iki tarafın aleyhine de sonuçlanabilir.

·          Çek karşılıksız olmasına rağmen hata en hamile ödenmesi veya provizyonla yapılan bir ödemede çek ödenmesine rağmen hesaptan düşülmesi unutulması durumunda muhatap bankanın, keşideci aleyhine sebepsiz zenginleşme davası açarak, çek bedeli ve faizi ile birlikte keşideciden talep hakkı mevcut olup, Yargıtay’ın banka lehine bu yönde kararları mevcuttur.  Bunun yanı sıra bankanın gayri nakdi kredi sözleşmesine dayanarak icra takibi yapması da mümkündür.

MUHATAP BANKANIN ÖDEME YÜKLÜLÜĞÜ BULUNMADIĞI

HALLER

 

·          Çek hesabının müsait olmaması halinde çek bedelini (yasal yüklülüğü olan ve hamilin talebi ile ilişkin durum hariç) ödeme yüklülüğü yoktur.

·          Karşılıksız kaydı düşülen çekin ön ve arka yüzlerinin mutlaka fotokopilerinin alınması,

·          Karşılıksız kaydı düşülen bir çekin hesaba para yatmasından sonra yasal süresi içinde bankaya tekrar ibraz edilmesi muhatap bankaya bu çeki ödeme yetkisi vermez. Ancak keşidecinin yazılı muvafakati alındıktan sonra bu çek ödenebilir.

·          Karşılıksız çıkan çekte çek arkasına karşılıksız ibaresi yazılır iken mutlaka hesabına kısmı karşılığı da yazılmalı ve kısmi karşılığı hamil talep etmedi ise; bu çekin son cirantasına ödenmek üzere müracaatını bekleyen paralara aktarılmalıdır.

·          Keşideci, geçerli bir çekten “lehtar veya hamil taahhütlerini yerine getirmedi”, “malları teslim etmedi” veya “hizmeti yapmadı” gibi sebepler ile çekten cayamaz. Bankaya böyle bir dilekçesi var ise bile bu çek ibrazında hesap müsait ise ödenir değil ise çekin arkası “karşılıksız” ibaresi ile yazılır.

24

·          Kapalı bir hesap üzerine keşide edilmiş bir çek hamili tarafından veya takastan ibraz edilse dahi “hesap kapalı olduğu için işlem yapılamamış” şerhi düşülecek ancak bankanın yükümlülükleri ve keşidecinin  yükümlülüğü “karşılıksız” şerhi düşülmüş çeklerdeki gibi uygulanmayacaktır. (Bakiyesi T.C.Merkez Bankasına devredilerek kapanan hesaplarda)

·          Sahte hüviyet ile hesap açtıran veya sahte kimlik beyanı ile hesap açtıran ve bu hesaptan çek keşide eyleyen gerçek ve tüzel kişiler karşılıksız çek keşide etmek değil dolandırıcılık fiilinden  yargılanırlar. Bu durumda geçerli bir çekten söz edilemeyeceği için banka böyle çekler ile ilgili bir işlem yapmayacak merkez bankasına bildirimde bulunmayacak.

·          Hesapta rehin, haciz, tedbir gibi kısıtlama bulunması halinde çek ibraz edilir ise arkası “karşılıksız” yazılmaz. “Hesap rehinli olduğu için ödenmemiştir” şerhi düşülür. Ancak hesaptaki para temlik edilmiş ise “karşılıksız” yazılır.

·          Özel olarak çek keşide etme yetkisi olmayan vekil veya temsilci çek keşide etmiş ise bizzat kendisi sorumludur. Bu durumda hesap müsait olsa dahi çek, “yetkisiz temsilci tarafından keşide edildiği için karşılıksızdır.” Şerhi düşülür ihtarname çekilmez, merkez bankasına bildirimde bulunulmaz.

ÇEK HESABI MÜSAİT OLSA DAHİ MAHUTAP BANKANIN

ÖDEME YÜKÜMLÜLÜĞÜNÜN BULUNMAMASI

               

                İBRAZ SÜRESİ BİTİMİNDEN SONRA:

·          İbraz süresi geçen çekin muhatap bankaya ibrazında, şayet keşideci yazılı bir beyanı ile çekten caymamış ise muhatap banka çeki ödeyip ödememekte serbesttir. Bu durumda yapacağı ödemeden ve ödememekten dolayı keşideci, ciranta ve hamile karşı sorumlu tutulamaz. Banka dilerse (keşideci ibraz süresi geçtiği için çekten caymamış ise) ibraz süresi geçen bir çeki çekin ibraz süresi bitiminden 6 ay süre içinde ödeyebilir. 6 aydan sonra banka ödeme yetkisini kaybeder.

 

KEŞİDECİNİN ÇEKTEN CAYMA HAKKI:

·          Keşidecinin ibraz süresi bitmeden çekten cayması mümkün değildir. Süresinde muhataba ibraz edilmeyen çekten cayabilir. Bunun için keşidecinin bankaya yazılı talimatı gerekir.

·          Keşideci “hamil çek karşılığında yapması gereken taahhütleri yerine getirmedi”, “hamil malları teslim etmedi”, “hamil çek karşılığı yapması gereken hizmeti yapmadı”, “aldığım mal bozuk çıktı” gibi gerekçeler ile çekten cayamaz. Muhatap bankada bu gerekçeler nedeni ile ödeme yükümlülüğünden (hesap müsait ise) kurtulamaz.

·          İbraz süresi geçen çekin muhatap bankaya ibraz edilmesi halinde hesap müsait olsa da olmasa da, çekin arkasına karşılıksız ibaresi konulamaz.

·          Keşideci ibraz süresi geçen bir çekten yazılı olarak cayabilir. Banka keşidecinin böyle bir talimatına rağmen çek bedelini ödeyemez.

·          Keşideci “T.T.K. 711/3 md. gereği çeki ödemekten men ediyorum.” , “çek rızam hilaf elimden çıkmıştır. Bu nedenle ödemeden men ediyorum”, “Çekimi çaldırdım, zayi ettim, gasp edildiği için bankanızı ödemeden men ediyor” gibi talimatlar ile ödeme yasağı getirebilir. Bankanın talimatta titizlik ile durması gereken yer mutlaka “ödemeden men ediyorum” gibi kesin ifadelerin bulunması gerekir. Muhatap bankaya benzer talimatları mutlaka keşideci vermelidir. Bu tür talimatları çek lehtarı veya çek hamili bankaya veremez. Şayet çekin hamili veya lehtarı bankayı ödemeden men etmek istiyor ise mutlaka mahkemeden iptal veya ihtiyatı tedbir kararı alması gerekir veya durumu keşideciye bildirerek bu tür talimatı keşidecinin vermesini sağlaması gerekir.

·          Keşideci yukarıda bahsedilen gerekçeler ile ödeme yasağının muhatap bankaya bildirdikten sonra banka bu talimata uymalıdır. Ancak keşideci bu beyanından sonra menfi tespit davası açmalı ve ihtiyati tedbir kararı almak için mahkemeye müracaat etmelidir.

·          T.T.K. 711/3 maddesi gereği ödeme yasağı olan bir çek süresi içinde bankaya ibraz edilmiş ve hesap müsait ise, “ çek bedeli müsaittir. Ödeme yasağı nedeni ile işlem  yapılamamıştır.”

25

Şerhi düşülüp çekin önlü arkalı fotokopisi alınarak çek aslı ibraz edene iade edilir. Çeki ibraz edenin kimlik fotokopisi, adres ve telefon gibi bilgileri de alınarak muhafaza edilmelidir. Çek bedeli keşideci hesabından çıkarılarak “..... nolu çekin mahkeme kararı ile belirlenecek hamiline veya keşideciye ödenmek üzere” ibaresi ile bloke paralar hesabına alınmalıdır. Şayet çek hesabı müsait değil, kısmı karşılık var ise; “çekin................. TL.kısmi karşılığı olup, ödeme yasağı nedeni ile işlem yapılamamıştır.” Şerhi çekin arkasına düşülerek, çek aslı ibraz edene iade edilmeli kısmi karşılık bloke hesaba alınmalı, çek fotokopisi, çeki ibraz edenin kimlik fotokopisi ile adres telefon bilgileri alınarak muhafaza edilmelidir. Çekin hiç karşılığı yok ise “çek hesabı karşılıksız olup, hesap bakiyesi bulunmamaktadır. Ancak ödeme yasağı nedeni ile karşılıksız işlemi yapılamamıştır.” İbaresi çek arkasına kaydedilerek, çek aslı ibraz edene iade edilir. Çek fotokopisi ibraz edenin kimlik fotokopisi adres ve telefon bilgileri bankaca muhafaza edilir. Ödeme yasağı olan çekler de lehtarı veya hamili tarafında süresi içinde bankaya ibraz edilmelidir. Ödeme yasağı bankaya ibraz yükümlülüğünü (hamilin) kaldırmaz. Bu nedenle banka ibraz edilen çekin arkasına ibraz tarihinin de mutlaka yazılması gerekir. Bankanın çek arkasına yazdığı müsaittir, kısmi karşılığı vardır ifadeleri bankaya bu tutarlardan sorumlu hale getirir ki mutlaka BLOKE hesaba alınmalıdır.

 

ÇEKİN ÖDENMESİNİN İHTİYATİ TEDBİR KARARI İLE DURDURULMASI:

·          Bu durumda banka mahkemece alınan ihtiyati tedbir kararına kesinlikle uyacaktır. Böyle bir çekin süresi içinde bankaya ibraz yükümlülüğünü, (tedbir kararı) ortadan kaldırmaz. Bankaya ibraz edildiği taktirde çekin arkasına “............ mahkemenin .../.../..... tarih ve ....... sayılı ihtiyati tedbir kararı vardır.”şerhi düşülür, ibraz tarihi atılır, şube kaşesi ve çift yetkili imza ile imzalanarak ibraz edene  çek aslı iade edilir. Çekin fotokopisi, ibraz edenin kimlik fotokopisi adres ve telefon bilgileri de alınarak bankada muhafaza edilir.

·          Bankaya ibraz edilerek arkası “karşılıksız” ibaresi ile yazılan çekler hakkında ihtiyati tedbir kararı bankaya ibraz edilse bile uygulanması mümkün bir karar olmadığı için banka “karşılıksız” çek hakkındaki yükümlülüklerini yerine getirmek zorundadır.

·          Çek hesabı üzerinde rehin, haciz veya tedbir var ise bu durum çekin ibrazın engelleyemeyeceği gibi hamilin süresi içinde çeki ibraz yükümlülüğünü de ortadan kaldırmaz. Böyle bir çek bankaya ibraz edildiğinde banka “hesap bakiyesi ..........TL.olup hesap rehinlidir/haciz vardır/tedbir vardı” ibaresini çekin arkasına belirterek (ibraz tarihi yazılmalıdır) Çek fotokopisini, ibraz edenin kimlik fotokopisini, adres ve telefon bilgilerini alarak muhafaza eder, çek aslını hamile iade eder.

 

MUHATAP BANKANIN KARŞILIKSIZ ÇEKİ ÖDEMESİ VE

HUKUKİ SONUÇLARI

 

HATA SONUCU ÖDENEN ÇEKİN HAMİLE RÜCUU EDİMESİ:

·          Çekin ibraz edilerek hamile ödendiği tarihte çek hesabı karşılıksız ise; “buna rağmen çek bir başka hesaptan ödenmiş olabilir, provizyon verirken başka bir hesabın bakiyesine bakılarak provizyon verilmiş olabilir (çek hesabı müsait olup da provizyon verildiği halde bloke mahsubu kesilmesi unutulmuş işlemler hariç) ayrıca çek hesabı olan şubeden hata en provizyon alınmadan ödenmesi ve bunların belgeler ile kanıtlanabilir olması gerekir” muhatap banka hamil aleyhine SEBEPSİZ ZENGİNLEŞMEDEN dolayı dava açabilir. Açılan bu tür davalarda banka lehine de aleyhine de verilmiş Yargıtay kararları mevcuttur. Ancak son Yargıtay kararları genelde banka lehine çıkmıştır.

HATA SONUCU ÖDENEN ÇEKİN KEŞİDECİYE RÜCUU EDİMESİ:

·          Banka, kendisine (ibraz süresinde veya ibraz süresinden sonra) ibraz edilmiş bir çeki hesapta para olmadığı halde, hata en karşılıksız çeke provizyon vererek veya sehven başka bir hesaptan ödeyerek,  karşılıksız çekin ödenmesini gerçekleştirdi ise;  Banka, keşideci ile  nakdi  veya

26

gayri nakdi bir sözleşme yaptı ise bu sözleşme hükümlerine göre sebepsiz zenginleşme ve vekaletsiz iş görme gibi takip yolu ile keşideciye rücuu edebilir.

 

KARŞILIKSIZ ÇEKİN HATAEN ÖEDENMESİ: Şayet muhatap banka ile keşideci arasında kredi sözleşmesi yapılmamış ise keşideci aleyhine banka sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre dava açar.

 

Keşideci ile banka arasında (kredi hesabı açılmış olsun veya olmasın) gayri nakdi kredi sözleşmesi var ise; Banka ödediği karşılıksız çeki kredi çerçevesinde ödediğini kabul ederek açık kredi kullandırdığı manasından hareketle kredi sözleşmesi hükümlerine göre keşideciyi takip edebilir.

 

Banka dilerse çekin havale niteliğinden hareketle, karşılıksız çeki müşterisinin itibarının zedelenmemesi için ödediğini kabul ederek keşideciyi havale hükümlerine göre (B.K. 457,459,461/2) takip edebilir.

 

Banka B.K.413/1 maddesine göre vekaletsiz iş gören durumunda olup, karşılıksız çeki keşidecinin menfaati icabı ödediğini beyanla çek bedeli ve faizini keşideciye rücu edebilir.

 

ÇEKLERİN KARŞILIKSIZ ÇIKMASI HALİNDE BANKALARIN

YASAL YÜKÜMLÜLÜKLERİ

 

·          Banklar zorunlu unsurları mevcut geçerli bir çekin süresi içinde ibraz edilmesi halinde ödemek ile yükümlüdür.

·          Arkası “karşılıksız” ibaresi ile yazılmış bir çek daha sonra hesaba para yatırılsa bile, banka, keşidecinin bu çek bedelini ödeyiniz şeklinde bir talimatı olmadan ödeme yapamaz.

 

T.C.MERKEZ BANKASINA BİLDİRİM YÜKÜMLÜLÜĞÜ

 

·          Çek yasasının 9.maddesi gereği banka “karşılıksız” çek keşidecisini çekin ibrazından itibaren 10 gün içerisinde T.C.Merkez Bankasına bildirmek ile yükümlüdür. Aynı şekilde keşideci düzeltme hakkını kullanmış ise (çek bedeli, tazminatı ve gecikme faizini muhatap bankaya yatırması veya bahis konusu çeki keşidecinin bizzat elden bankaya teslim etmesi) bu durumda da düzeltme hakkını kullanıldığı tarihten itibaren T.C.Merkez Bankasına, muhatap banka bildirimi yapmakla yükümlüdür. T.C.Merkez Bankası kendisine yapılan bildirimleri 15 gün içinde bankalara duyurur. Çekin kısmen karşılığının bulunması halinde de bu yükümlülükler yerine getirilmelidir. Muhatap banka, karşılıksız çek keşide eden mudisi yerine sehven başka bir mudisini/müşterini T.C.Merkez Bankasına bildirmesi hukuki sorumluluk doğurur ve itibarı zedelenen kişi muhatap banka aleyhine tazminat davası açabilir.

 

MUHATAP BANKANIN ÇEK DEFTERİNİN İADE İHTARI  ÇEKME VE SAVCILIĞA İHBAR YÜKÜMLÜLÜĞÜ

·          Muhatap banka, ibraz edilerek karşılıksız çıkan bir çek için, çekin keşide yeri ve tarihine göre hesaplanacak (çekin keşide yeri muhatap bankanın bulunduğu yer ile aynı ise bu çekin ibraz süresi 10 gün, farklı yer ise 30 gün olduğu dikkate alınarak) 10 gün+10 gün= 20 gün veya 30 gün+10 gün= 40 günlük sürenin bitimi itibari ile ihtarname çekilerek keşideciden çek karnesini iade etmesini istemekle yükümlüdür. (İadeli taahhütlü gönderilmelidir.)

·          Çek ihtarını alan veya almış sayılan keşideci ihtarı aldığı tarihten itibaren 10 gün içinde geçerli bir sebep olmaksızın  (çekleri çaldırdığını, çek karnesinin kendisinden gasp edildiğini,<